Cyberbezpieczeństwo najczęściej kojarzy się z silnymi hasłami, uwierzytelnianiem wieloskładnikowym, programem antywirusowym, aktualizacjami systemu czy ochroną przed phishingiem. To jednak tylko część całego obrazu.

Zagrożenie nie zawsze znajduje się po drugiej stronie Internetu. Czasem znajduje się kilkadziesiąt centymetrów od naszego ekranu.

Praca z laptopem w pociągu, sprawdzanie poczty na lotnisku, logowanie do bankowości internetowej w kawiarni czy przeglądanie dokumentów podczas konferencji to sytuacje, w których nasze dane mogą zostać podejrzane przez osoby znajdujące się w pobliżu.

Dlatego jedna z najprostszych zasad bezpieczeństwa brzmi:

Zanim otworzysz poufne informacje — patrz za siebie. 👀

👁️ Shoulder surfing – czym właściwie jest?

Shoulder surfing, czyli dosłownie „podglądanie przez ramię”, to metoda zdobywania informacji poprzez obserwowanie ekranu urządzenia, klawiatury lub wykonywanych przez użytkownika czynności.

Nie wymaga instalowania złośliwego oprogramowania, przełamywania zabezpieczeń ani specjalistycznej wiedzy technicznej.

Czasami wystarczy odpowiednie miejsce w pociągu, kolejce, kawiarni lub na lotnisku i kilka sekund nieuwagi użytkownika.

Osoba postronna może w ten sposób zobaczyć między innymi:

• login lub hasło,
• kod jednorazowy SMS lub kod z aplikacji uwierzytelniającej,
• PIN,
• dane osobowe,
• informacje finansowe,
• numery rachunków,
• treść służbowej korespondencji,
• informacje dotyczące klientów i współpracowników,
• dane znajdujące się w systemach firmowych,
• poufne dokumenty,
• fragmenty umów, raportów lub zestawień.

W niektórych przypadkach nawet krótka obserwacja może dostarczyć informacji, które później zostaną wykorzystane podczas próby oszustwa, phishingu lub ataku socjotechnicznego.

🚆 Pociąg, kawiarnia, lotnisko – gdzie ryzyko jest największe?

Shoulder surfing może wystąpić praktycznie wszędzie, jednak szczególną ostrożność należy zachować w miejscach, w których przebywa wiele osób.

Do najbardziej typowych sytuacji należą:

☕ Kawiarnie i restauracje

Praca przy stoliku z laptopem jest dziś czymś normalnym. Problem pojawia się wtedy, gdy ekran jest doskonale widoczny dla osób siedzących przy sąsiednich stolikach lub przechodzących obok.

🚆 Pociągi i komunikacja publiczna

W pociągu osoba siedząca za nami lub po drugiej stronie przejścia może przez dłuższy czas obserwować ekran laptopa.

Jeżeli w tym czasie pracujemy z dokumentami firmowymi, pocztą elektroniczną lub systemem CRM, możemy nieświadomie ujawnić znacznie więcej informacji, niż nam się wydaje.

✈️ Lotniska

Strefy oczekiwania, kolejki do odprawy czy zatłoczone terminale sprzyjają sytuacjom, w których ekran telefonu lub laptopa znajduje się w zasięgu wzroku wielu osób.

🏨 Hotele i przestrzenie coworkingowe

Recepcja hotelowa, lobby, wspólna przestrzeń do pracy czy sala konferencyjna również nie powinny być traktowane jako miejsca całkowicie prywatne.

🎤 Konferencje i wydarzenia branżowe

Podczas konferencji łatwo zapomnieć, że osoby siedzące za nami mogą widzieć dokładnie to, co znajduje się na naszym ekranie.

A mogą to być przecież służbowe wiadomości, informacje dotyczące klientów, dokumentacja techniczna czy wewnętrzne dane organizacji.

🛡️ Jak chronić się przed podglądaniem ekranu?

Ochrona przed shoulder surfingiem nie wymaga skomplikowanych narzędzi. Najważniejsza jest świadomość otoczenia i odpowiednie nawyki.

✅ Zwracaj uwagę na otoczenie

Zanim rozpoczniesz pracę z poufnymi danymi, sprawdź, kto może widzieć Twój ekran.

Czasem wystarczy zmienić miejsce lub odpowiednio ustawić laptop.

✅ Ogranicz logowanie do wrażliwych usług

Jeżeli nie jest to konieczne, unikaj logowania w miejscu publicznym do:

• bankowości internetowej,
• systemów administracyjnych,
• firmowych paneli zarządzania,
• systemów zawierających dane klientów,
• kont posiadających wysokie uprawnienia.

✅ Nigdy nie zostawiaj odblokowanego urządzenia

Nawet krótkie odejście od laptopa może wystarczyć, aby ktoś uzyskał dostęp do znajdujących się na nim informacji.

Odchodzisz od komputera?

Zablokuj ekran.

W systemie Windows można to zrobić szybko za pomocą skrótu:

Windows + L

✅ Zasłaniaj klawiaturę podczas wpisywania poufnych danych

Dotyczy to szczególnie:

• kodów PIN,
• haseł,
• kodów jednorazowych,
• innych danych uwierzytelniających.

To prosta czynność, która może skutecznie utrudnić ich podejrzenie.

✅ Rozważ filtr prywatyzujący

Filtr prywatyzujący ogranicza kąty widzenia ekranu.

Osoba siedząca bezpośrednio przed monitorem nadal widzi obraz prawidłowo, natomiast dla osób patrzących z boku ekran staje się znacznie ciemniejszy lub praktycznie nieczytelny.

Takie rozwiązanie może być szczególnie przydatne dla osób, które często pracują:

• w podróży,
• w przestrzeniach coworkingowych,
• na lotniskach,
• w hotelach,
• podczas konferencji.

✅ Ogranicz ilość wyświetlanych informacji

Jeżeli musisz pracować w miejscu publicznym, otwieraj wyłącznie te dokumenty i systemy, które są w danym momencie niezbędne.

Im mniej poufnych danych znajduje się na ekranie, tym mniejsze potencjalne konsekwencje ich podejrzenia.

🔐 Silne hasło może nie wystarczyć

Możesz korzystać z:

• bardzo silnego hasła,
• uwierzytelniania wieloskładnikowego MFA,
• szyfrowania dysku,
• programu antywirusowego,
• systemów EDR,
• VPN,
• najnowszych aktualizacji bezpieczeństwa.

Wszystkie te zabezpieczenia są ważne.

Nie ochronią jednak informacji, które ktoś zwyczajnie zobaczy na Twoim ekranie.

To pokazuje, że bezpieczeństwo informacji nie ogranicza się wyłącznie do zabezpieczeń technicznych.

Równie ważne są odpowiednie zachowania użytkowników.

🎯 Shoulder surfing i socjotechnika

Podejrzana informacja nie zawsze musi zostać wykorzystana natychmiast.

Cyberprzestępca może zdobyć jedynie fragment danych, na przykład:

• imię pracownika,
• nazwę klienta,
• adres e-mail,
• nazwę używanego systemu,
• dane dotyczące realizowanego projektu.

Same w sobie mogą wydawać się mało istotne.

Połączone z informacjami pochodzącymi z innych źródeł mogą jednak posłużyć do przygotowania znacznie bardziej wiarygodnej wiadomości phishingowej lub ataku socjotechnicznego.

Im więcej informacji posiada atakujący, tym łatwiej stworzyć wiadomość, która wygląda na autentyczną.

📱 Nie tylko laptop

Shoulder surfing dotyczy również smartfonów.

Telefon trzymamy blisko siebie, dlatego często wydaje nam się, że wyświetlane na nim informacje są prywatne.

Tymczasem w kolejce, autobusie czy pociągu ktoś stojący obok może zobaczyć:

• kod SMS,
• treść powiadomienia,
• wiadomość e-mail,
• dane bankowe,
• kod uwierzytelniający,
• fragment rozmowy.

Warto również ograniczyć ilość informacji wyświetlanych w powiadomieniach na zablokowanym ekranie telefonu.

📶 Pamiętaj także o publicznych sieciach Wi-Fi

Praca poza biurem wiąże się nie tylko z ryzykiem podglądania ekranu.

Korzystając z urządzenia w miejscu publicznym, warto również zwrócić uwagę na sposób połączenia z Internetem.

Nie każda dostępna sieć Wi-Fi jest bezpieczna.

Przestępcy mogą tworzyć sieci o nazwach przypominających legalne punkty dostępowe hotelu, kawiarni czy lotniska.

Dlatego podczas pracy z poufnymi danymi warto korzystać z:

• zaufanej sieci,
• hotspotu z telefonu,
• firmowego VPN,
• szyfrowanych połączeń.

💻 Chroń również samo urządzenie

W miejscu publicznym istnieje również ryzyko fizycznej kradzieży laptopa lub smartfona.

Dlatego urządzenia wykorzystywane do pracy powinny posiadać między innymi:

• blokadę ekranu,
• silne hasło lub PIN,
• szyfrowanie dysku,
• aktualny system operacyjny,
• możliwość zdalnego zablokowania lub usunięcia danych,
• odpowiednio skonfigurowane mechanizmy uwierzytelniania.

🧠 Cyberbezpieczeństwo zaczyna się od świadomości

Nie wszystkie cyberataki są skomplikowane.

Czasami najskuteczniejszą metodą zdobycia informacji jest po prostu wykorzystanie nieuwagi człowieka.

Dlatego podczas pracy w przestrzeni publicznej warto wyrobić sobie prosty nawyk:

sprawdź otoczenie → ustaw ekran → ogranicz widoczne dane → dopiero wtedy rozpocznij pracę.

To kilka sekund, które mogą ochronić dane osobowe, informacje firmowe oraz dostęp do ważnych systemów.

👀 Zanim otworzysz poufne dane — patrz za siebie

Kawiarnia, pociąg, lotnisko, hotel, konferencja czy przestrzeń coworkingowa — każde z tych miejsc może stać się przestrzenią do pracy.

Nie każde zapewnia jednak prywatność.

Cyberbezpieczeństwo nie kończy się na ekranie.

Program antywirusowy, MFA i silne hasło są ważne, ale równie istotna jest świadomość tego, kto znajduje się obok nas i co może zobaczyć.

Dlatego następnym razem, zanim otworzysz służbową pocztę, dokument klienta lub panel bankowości internetowej:

👀 Patrz za siebie.

Artinus System Sp. z o.o.

Dbamy nie tylko o technologie, ale również o budowanie świadomości użytkowników w zakresie bezpiecznego korzystania z urządzeń i systemów IT.

#Cyberbezpieczeństwo #PatrzZaSiebie #ShoulderSurfing #BezpieczeństwoDanych #CyberHigiena #SecurityAwareness #BezpieczeństwoIT #OchronaDanych #ArtinusSystem